Kolhapur River Bridges Risk Report 🚨 | कोल्हापूरच्या 15 पुलांचा ‘Risk Index’ उघड! Sakalaam

गायत्री स्वामी:

 आपलं कोल्हापूर म्हणजे नद्यांनी वेढलेलं आणि लेण्यांनी नटलेलं जिल्हा. पण या नद्या ओलांडून जेव्हा आपण नोकरीसाठी शहरात येतो किंवा शेतकरी बांधव आपला माल बाजारात नेतात, तेव्हा आपला आधार असतो तो म्हणजे पूल. पंचगंगा, वारणा, दूधगंगा अशा नद्यांवरचे हे पूल आपल्या आयुष्याचा अविभाज्य भाग आहेत. पण कोल्हापूरकरहो, कधी विचार केलाय का की आपण ज्या पुलांवरून रोज ये-जा करतो, त्या पुलांचं रेटिंग काय असेल?

UBMS रिसर्च ग्रुपने (URG) नुकताच एक खळबळजनक अहवाल सादर केलाय. कोल्हापूरच्या १५ महत्त्वाच्या पुलांचं risk and vulnerability म्हणजेच धोका आणि असुरक्षिततेच ऑडिट झालंय. नक्की हा रीपोर्ट काय सांगतोय ते आजच्या भागात जाणून घेऊयात. 

आपल्या कोल्हापूरचा इतिहास पाहिला तर पश्चिमेला सह्याद्रीच्या रांगा आणि पूर्वेला पसरलेली सुपीक मैदानं.  पंचगंगा, दूधगंगा, वारणा अशा नद्यांनी आपल्याला समृद्ध केलंय. पण या भौगोलिक रचनेमुळेच आपल्या पुलांवर ‘नैसर्गिक संकटांची’ टांगती तलवार असते. 

कोल्हापूरचा भूगोल पाहिला तर आपण सिस्मिक झोन ३ मध्ये येतो, म्हणजेच भूकंपाचा मध्यम धोका आपल्याला आहेच. पण आपला खरा जुना शत्रू आहे – पूर. १९७५, २००५ आणि अलीकडच्या २०१९ व २०२१ च्या महापुराने पुलांच्या पायाला चांगलाच धक्का बसलाय. 

२०२३ मध्येही आपल्याला भूकंपाचे सौम्य धक्के जाणवले. यासोबतच गगनबावडा आणि राधानगरीसारख्या पश्चिम भागात दरडी कोसळण्याचं संकट असतं. तांत्रिक भाषेत सांगायचं तर, आपला जिल्हा पूर, दरडी कोसळणे (Landslides) आणि भूकंप या तिन्ही संकटांच्या केंद्रस्थानी आहे. निसर्ग कोपला की सर्वात आधी आपल्या पुलांची कसोटी लागते.

कोल्हापूर जिल्ह्यातील 15 पुलांसाठी धोका आणि असुरक्षिततेचे मूल्यांकनचा pilot अभ्यास अहवालात,  काय समोर आलंय? ‘URG’ च्या टीमने अत्याधुनिक तंत्रज्ञान (GABM आणि GARM) वापरून या पुलांची तपासणी केली.

आता थोडं तांत्रिक पण महत्त्वाचं बोलूया या १५ पुलांना ‘रिस्क इंडेक्स’ दिला आहे. तज्ज्ञांनी ० ते १ च्या स्केलवर  १५ पुलांसाठी हा इंडेक्स दिला आहे. जर हा इंडेक्स०.५ च्या पुढे गेला, तर समजून घ्या की धोक्याची घंटा वाजली आहे. अहवालानुसार, या १५ पैकी तब्बल ११ पुलांचा Risk Index ०.५ च्या वर आहे, ज्याचा अर्थ असा की या पुलांकडे तातडीने लक्ष देण्याची गरज आहे.  

या अहवालानुसार, कूर (Kur Bridge), बालिंगे (Balinge) आणि इचलकरंजीचा जुना पूल हे आता थकले आहेत. यातील काही पुलांची अवस्था Severe म्हणजेच अतिशय गंभीर श्रेणीत येते. बालिंगे पूल तर ९० वर्षांचा झालाय! विचार करा, जशी माणसाला म्हातारपणात आधार लागतो, तसाच या पुलांनाही आता रिहॅबिलिटेशन म्हणजेच मजबुतीकरणाची गरज आहे.

नोकरीवर जाणारा सामान्य माणूस असो किंवा दुध घेऊन जाणारा शेतकरी, जेव्हा पुलावरून पाणी जातं किंवा पुलाला तडे जातात, तेव्हा केवळ वाहतूक थांबत नाही, तर जिल्ह्याची अर्थव्यवस्था थांबते. या पुलांचे उरलेले आयुष्य (Balance Service Life) अनेक ठिकाणी 5- 10 वर्षांपेक्षाही कमी दाखवण्यात आले आहे.

या अहवालाचा निष्कर्ष काय? अहवाल सांगतो की, नुसती वरवरची डागडुजी करून चालणार नाही. तांत्रिक भाषेत सांगायचं तर, या पुलांना रिहॅबिलिटेशन (दुरुस्ती) आणि रेझिलियन्स (मजबुतीकरण) या दोन्हीची गरज आहे. दुसरी महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे कॉस्ट-बेनिफिट. आज जर आपण पुलाच्या मजबुतीकरणावर १ रुपया खर्च केला, तर उद्या पूल पडल्यानंतर होणारे १०० रुपयांचे नुकसान टाळता येईल. पुलांचे डिजीटल मॉनिटरिंग करणं आता काळाची गरज आहे. म्हणजेच, पुलावर संकट येण्याआधीच प्रशासनाला तांत्रिक माहिती मिळावी, जेणेकरून कोणतीही जीवितहानी होणार नाही.

मित्रांनो, पूल फक्त सिमेंट आणि लोखंडाचे नसतात, ते दोन गावांना, दोन पिढ्यांना आणि आपल्या स्वप्नांना जोडणारे दुवे असतात. हा तांत्रिक अहवाल म्हणजे भीती घालण्यासाठी नाही, तर सावधान करण्यासाठी आहे. 

‘देर आए दुरुस्त आए’! वेळ गेलेली नाही, पण आता या जुन्याजाणत्या पुलांना नवसंजीवनी देण्याची गरज आहे. कोल्हापूरची ही ‘लाईफलाईन’ सुरक्षित राहिली तरच आपली प्रगती सुरक्षित राहील.

आजचा हा पॉडकास्ट तुम्हाला कसा वाटला? तुमच्या परिसरातील पुलाची अवस्था काय आहे? आम्हाला कमेंट्समध्ये नक्की सांगा